Rycina 1
![Mechanizmy tolerancji centralnej i obwodowej, podzbiory komórek układu odpornościowego zaangażowane w ich regulację (szczegóły w tekście) oraz główne czynniki zaburzające ich funkcjonowanie, wg [54, 56, 57]](https://sciendo-parsed.s3.eu-central-1.amazonaws.com/647088b271e4585e08a9f607/j_ahem-2021-0043_fig_001.jpg?X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Content-Sha256=UNSIGNED-PAYLOAD&X-Amz-Credential=ASIA6AP2G7AKPWORZG3H%2F20260306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20260306T225119Z&X-Amz-Expires=3600&X-Amz-Security-Token=IQoJb3JpZ2luX2VjECMaDGV1LWNlbnRyYWwtMSJHMEUCIQDZR%2BRk2I9qb9bU9NliV%2FAPwh2IJviK%2FCkSWNSkJqArrQIgW1PbLyMwTxtBMJTGFRAFIzI7qexY2iL8NGXfH6jJkKkqxgUI7P%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2FARACGgw5NjMxMzQyODk5NDAiDAt4aXlZ9UpuobTNiiqaBXxsYBK8ey6nrioxOjSA7AZf7AIijycp6l06qrCmIUC%2Bg8ErL%2FwHOFKqcjiNYIOGik%2BwapxMHog6Af9DVCdT6FbGu2o00C9AI7BU59iK7Zsydd9ODHs48CbN7uqCoRciPpzJ93oo5iYfGMoWWSrj9DIdnnCOUxvkyit01pnVUpl%2FiTtwxrb8dX6zG9v7HN0Oz5QbmubomjKpAH9BtpATmLeGggjRFvnkUQq5MwoQlFbouViGJl%2Bk%2FiW4ErDeh4oHjPoNhZx%2BFk1XKXOwgVBZ%2FEdZg2KCg%2FhQthDdCWSA3aGgCnnLXU5p%2BdyGO2IG6Yal7QUEjnUd41kaEU4PIAo1YUTVyzbG9FGy%2FTjLGL7wzjU3hziIKVM8v5OP3H6%2BBox%2BoRtuuIUhDf4y%2F1Bh8%2Bt7uNqvOBtR82DDiI%2FxktNLpvSNFoqRrRbtSIIuy98U3dJis1vxi0QSi2AoAzbjLBa0SEtjkZZa9OejdGhf8EkSpGjHqoAqmQbHRG8x4NdyvtXutdJsnzWq4nWsN97%2BEQObMOUPKKE%2Bc3PrbPowtKeQusfe%2BjoNfcblIuwAY%2BBGuxneCx3UUbPJyGfG7wnuLQ3J75ysNknfuH9%2Be9nb8xsAoBd70%2BsNYksxE%2Fd0%2BTEvzpwE2C5%2B7TA4Grhv5xKFvwMQrEwcJ07UQLIBJj9NLbfItP9ydXA9u5Ilw7s%2B0goxFlPLHPYYeBQf1FIC31Te38btNJV49Zx%2B6r2Gt%2F37kd1BOp1Q7cNqZA3Op6KdI1RLlde5i2b92s4OPXwbRtSKEInbeK9BYV2EVlNdfq8kinooom8bzlpkIgT6LhAhz7lMvPbrSKhWrbdtgvzya9wQiAsGiURdmQWBp8AVlTrWYVk36iNRDQ7BsIouFX0bnTDOzqzNBjqxAYRrd0DT5czZuI%2F4QMI6CV8%2FrkKc4X1o8ARHwBhYgegi%2FfKIZZfM2arjOpnO0heDXzJdqXpOpZurRssjog%2Fj10xyB2Z%2BvJvIQ7NQpvV%2B00gXm%2BHgegsOso5tSMpcFVZQ8igYHGmjjkB0RDTybjYkUFagLPfRK8%2F54Gm14%2FLIN86rPaa1Dlm2HEiJGZkDxi3Y9K4Qh17Q%2Fw%2B2yxDs%2FNrcnkgmMe29b5kfIFah%2B5iH432anQ%3D%3D&X-Amz-Signature=76410f6c6e619bb5d06464dc819352bd63556edd7a98d03bc84e82e06266255b&X-Amz-SignedHeaders=host&x-amz-checksum-mode=ENABLED&x-id=GetObject)
Podejrzewane autoantygeny będące obiektem autoagresji w patogenezie wymienionych powikłań cukrzycy
| Nazwa powikłania | Autoantygeny | Piśmiennictwo |
|---|---|---|
| Mikroangiopatie | kolagen typu IV | [76] |
| Retinopatia | perycyty | [77, 78, 79] |
| oxLDL | [80, 81] | |
| MPO | [82] | |
| heksokinaza 1 | [18] | |
| fumaraza | [83] | |
| anhydraza węglanowa II | [84] | |
| kolagen typu II | [85] | |
| Nefropatia | oxLDL | [86, 87] |
| komórki śródbłonka | [88] | |
| Neuropatia obwodowa | gangliozydy | [89, 90] |
| Neuropatia autonomiczna | komórki zwoju współczulnego rdzenia nadnerczy | [91] |
| Niewydolność serca w cukrzycy | α-MyHC, vimentyna, K alpha 1-tubulina, troponina, aktynina 2 | [92, 93] |
| Gastropareza | GnRH1, progonadoliberyna-2 , LH | [33, 94] |
| Neuroartropatia | oksydacyjnie zmodyfikowany kolagen typu II | [95] |
Charakterystyka najczęstszych schorzeń autoimmunizacyjnych
| Choroby autoimmunologiczne | Autoantygen | Przeciwciała wykrywane w surowicy | Czynniki genetyczne | Czynniki środowiskowe |
|---|---|---|---|---|
| Autoimmunologiczne za- palenie tarczycy | - tyreoperoksydaza (TPO) - tyreoglobulina (ATG) - receptory dla TSH | - anty-TPO obecne w 90% choroby Hashimoto i 75% Gravesa-Base- dowa (ChGB) - anty-TG w 60% choroby Hashi- moto i 30% ChGB [14], - anty-TSHr obecny w ok. 98% ChGB [15] | polimorfizmy w układzie HLA klasy I, II, DR3, B8 [16], w genie CTLA-4, PTPN 22 i wiele innych oraz zaburzenia epigenetyczne [2] | nadmiar jodu, niedobór selenu, leki np. sole litu, IFN-gamma, infekcje, toksyny [17] |
| Cukrzyca typu 1 | - dekarboksylaza kwasu glutaminowego - insulina endogenna - fosfataza tyrozyny - antygeny komórek β wysp trzustki - transporter cynku 8 | - GADA, - IAA, - IA-2, IA2beta, - ICA, - ZnT8A, obecne co najmniej 4 z nich u 99% chorych z cukrzycą typu 1 [18] | polimorfizmy w układzie HLA klasy I, II, DQ2, DQ8, PTPN- 22, region genu insuliny [19] oraz zaburzenia epigenetyczne [20] | zakażenia wirusowe, dieta, toksyny (pochodne N-nitrozowe), stres, warunki klimatyczne [21] |
| Choroba Addisona | - 21-hydroksylaza - 17α-hydroksylaza, - P450scc (enzym oddzielający łańcuch cholesterolu) | - przeciwko 21-hydroksylazie obecne u ok. 86% chorych [22] | HLA DR3-DQ2/ DR4-DQ8 [22], geny UGT2B28 i ADAM3A [23], metylacja DNA [24]. | zakażenia wirusowe [25], stres, leki np. IFN I i III [26] |
| Niedokrwistość złośliwa | - komórki okładzinowe żołądka - czynnik wewnętrzny | - przeciwko komórkom okładzinowym żołądka (APCA) u ok. 90% chorych - przeciwko czynnikowi wewnętrznemu (IF) u ok. 60% chorych [27] | polimorfizm pojedynczego nukleotydu rs9606756 genu transkobalaminy 2 TCN2 [28] | zakażenie H. pylori [29] |
| Celiakia | - transglutaminaza tkankowa (tTG) | - przeciwko tkankowej transgluta- minazie tTGAb [30], endomysium EmA i gliadynie AGA obserwowane u >90% chorych [11] | warianty genów HLA-DQ2, HLA-DQ8 [31] oraz polimorfizmy ponad 40 genów związanych z układem immunologicznym [32] | dieta, zaburzenie flory jelitowej [33] |